Walory przyrodnicze i krajobrazowe gminy Pasłęk

Powiat ziemski elbląski tworzy dziewięć gmin: Elbląg, Gronowo Elbląskie, Tolkmicko, Młynary. Milejewo, Markusy, Rychliki, Godkowo, Pasłęk. Powierzchnia gminy Pasłęk wynosi: 26439 ha, gmina liczy 20,1 tys. mieszkańców, w tym miasto Pasłęk - 12,6 tys.

Obszar gminy jest zróżnicowany pod względem przyrodniczym. Gmina leży na terenie następujących mezoregionów; Wysoczyzny Elbląskiej, Żuław Wiślanych, Równiny Warmińskiej i Pojezierza Iławskiego.

Ważną rolę w krajobrazie gminy odgrywa rzeka Wąska. Od granicznej miejscowości gminy Cieszyniec, zbocza doliny są silnie podcięte przez zakola rzeki i porozcinane bocznymi dolinkami podobnymi do jarów. Silna erozja, zaznaczająca się w dolinie, związana jest z nisko położoną bazą erozyjną.

W celu zachowania piękna krajobrazu tego odcinka doliny Wąskiej zaklasyfikowano go do Obszaru Chronionego Krajobrazu Rzeki Wąskiej. W obrębie OCHK rzeki Waskiej położone jest kąpielisko miejskie z parkiem leśnym utworzone w 1926r., a przekształcone w 1994r. w Park Ekologiczny im. Stanisława Pankalli. S. Pankalla (1926-1994) - patron PE - był cenionym leśnikiem i miłośnikiem przyrody ziemi pasłęckiej. Ten uroczy, malowniczo położony zakątek pasłeckiej krainy jest miejscem wypoczynku i rekreacji dla szukających wytchnienia mieszkańców miasta. W środkowej części parku znajduje się jezioro (zasilane wodami Wąskiej) o oficjalnej nazwie Jeziorko.
W południowo-zachodniej, granicznej części gminy znajduje się zespół pochylni Kanału Ostódzko-Elbląskiego zbudowanych wg projektu inż. I. Steenke.

Na 10 km odcinku, między jeziorem Drużno na poziomie 0,3m n.p.m., a leżącym na wysokości 99,9m n.p.m. jeziorem Piniewskim (wieś Awajki) dla pokonania różnic wysokości skonstruowano pochylnie, po których statki na platformach podciągane są lub opuszczane energią wody spadającej na koła. Są to pochylnie: Całuny Nowe, Jelenie, Oleśnica, Kąty, Buczyniec. Za pomocą pochylni Kanał opuszcza Żuławy Wiślane przechodząc na teren Pojezierza Iławskiego. Strefa ta tworzy Obszar Chronionego Krajobrazu Kanału Ostródzko-Elbląskiego. walory przyrodnicze, unikatowość pochylni Kanału sprawia, że stanowi on zabytek kulturowy na skalę światową i jest jedną z największych atrakcji turystycznych w świecie.

Na terenie gminy Pasłęk znajduje się jeden rezerwat przyrody. Jest ot rezerwat leśny "Kruki Pasłęckie" położony w południowo-wschodniej części gminy, na północny-wschód od Kwitajn. Ochronie podlega tu fragment lasu liściastego z pojedynczymi, pomnikowymi dębami w wieku ponad 250 lat.

W bogatym krajobrazie historycznym gminy ważną rolę obok średniowiecznych zamków, kościołów odgrywały i odgrywają malownicze pałace i dwory. Historyczny pejzaż tej ziemi tworzyły wielkoobszarowe średnie i małe majątki ziemskie.

Punktem centralnym w realizacji przestrzennej dawnego majątku ziemskiego była zawsze rezydencja właścicieli stroną frontową zwrócona w kierunku podwórza gospodarczego; z drugiej jej strony położony był park, ogród, związane często z rzeką, strumieniem, stawem.
Na terenie gminy Pasłęk znajdują się następujące zabytki budownictwa rezydencjonalnego;

- wieś Kwitajny - zespół pałacowo-parkowy z I połowy XVIIIw., barokowy. Do 1945r. był posiadłością rodziny Dönhoff. Po wojnie - własność PGR; obecnie - w rękach prywatnych - odrestaurowany. W pobliżu pałacu - kościół barokowy z 1719 roku.

- wieś Dawidy - zespół pałacowo-parkowy Dohnöw wybudowany w latach 1730-31 w stylu baroku holenderskiego. Dziś pełni funkcję pensjonatu z restauracją.

- wieś Drulity - późnoklasycystyczny zespół pałacowo-parkowy, wybudowany w 1853r. w stylu podhamburskich rezydencji. Obecnie własność firmy "Alfa Bond Systems" z W-wy - odrestaurowany.

- wieś Rzeczna - znajduje się tu osiemnastowieczny pałac i zabudowania gospodarcze dawnego dworu. Gospodarstwo zajmuje się zgodnie z wielowiekową tradycją, hodowlą koni (dziewiętnastowieczne stajnie). Stadnina jest dużą atrakcją dla miłośników hippiki.

- wieś Zielonka Pasłęcka - to miejsce odpustowe mieszczące Sanktuarium Chrystusa Miłosiernego w barokowym kościele parafialnym p.w. Jana Chrzciciela.

- wieś Marianka - nad rzeką Elszką. Gotycki kościół z XIV wieku posiada w prezbiterium kryształowe sklepienie.

- wieś Aniołowo - to wieś o oryginalnej zabudowie, lokowanej na dwóch różnych poziomach (u podnóża Wysoczyzny Elbląskiej), co podkreśla jej piękno i czyni ją jedną z piękniejszych wsi rejonu, zwaną niegdyś "piękną wsią" lub "perłą Oberlandu (Górnych Prus)".

Gmina Pasłęk to bardzo atrakcyjny pod względem przyrodniczym i kulturowym obszar. Wędrówka po nim daje wiele satysfakcji. Obszar gminy posiada wielką spuściznę pokoleń. Gmina Pasłęk - non stop - zaprasza do zwiedzania, odwiedzania, penetrowania, podziwiania,...

Bibliografia:
1. T. Darmochwał, M. J. Rumiński, Warmia, Mazury - przewodnik, Agencja TD, 1996r.
2. M. M. Garniec, Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich, Studio ARTA, Olsztyn 1999r.